hoe ontstaat lokaal teruggetrokken tandvlees en wat is er aan te doen?

Parodontologie Praktijk Fokkema

is een verwijspraktijk voor tandvleesproblemen. Dit houdt in dat er altijd een verwijzing van de eigen tandarts of mondhygiënist nodig is om een afspraak te kunnen maken. Lees op deze site meer over wat een parodontoloog doet of wat parodontitis is en ontdek wanneer een verwijzing zinvol kan zijn. Let op als je binnenkort een afspraak in onze praktijk hebt, beantwoord dan vooraf de triagevragen met betrekking tot het coronavirus.

Lokaal teruggetrokken tandvlees

Parodontitis is een tandvleesontsteking, waarbij het onderliggende kaakbot en het wortelvlies zijn aangetast. Hierdoor kan het tandvlees zich in de loop van de tijd gaan terugtrekken, waardoor de wortel bloot komt te liggen. Bij parodontitis treedt dit vooral op tussen de tanden en kiezen, waardoor ze langer lijken. Het tandvlees kan zich echter ook terugtrekken op plaatsen in het gebit waar geen parodontitis aanwezig is. Dit treedt vaak aan de buitenzijde van de tanden en de kiezen op en is bij iedere volwassene vanaf 30 jaar op één of meerdere plaatsen in het gebit aanwezig.

Daarnaast kan het tandvlees zich ook bij slechts één tand terugtrekken, terwijl dit bij de andere tanden of kiezen niet het geval is of niet zo sterk. Dit tandvleesprobleem komt vaker voor bij de onder- dan bij de boventanden en zit meestal aan de buitenzijde van de tanden. In dit soort gevallen spelen vaak specifieke factoren een rol, waarover je op deze pagina meer kunt lezen.

In alle gevallen waarbij het tandvlees teruggetrokken is, geldt dat het onderliggende kaakbot en ook het wortelvlies verdwenen zijn, waardoor het tandvlees is gaan zakken. Teruggetrokken tandvlees kan over het algemeen geen kwaad en hoeft meestal niet behandeld te worden.

Mondhygiëne

Lokaal teruggetrokken tandvlees of blootliggende wortels aan de buitenzijde van het gebit worden niet door een slechte mondhygiëne veroorzaakt, maar de mondhygiëne of eigenlijk de manier van poetsen kan hierin wel een rol spelen. Door te hard borstelen of juist door teveel over het tandvlees te poetsen, raakt het tandvlees beschadigd en wordt langzaamaan dunner gemaakt, waardoor het uiteindelijk verdwijnt en de wortel bloot komt te liggen. Dat deze manier van terugtrekken van het tandvlees vooral aan de buitenzijde van het gebit voorkomt, wordt veroorzaakt door het feit dat het tandvlees op deze plaatsen van nature dunner is en ook het onderliggende kaakbot is op deze plaatsen vaak heel dun of zelfs kaakbot afwezig. Hierdoor zijn deze plaatsen in het gebit kwetsbaarder voor teruggetrokken tandvlees. Daarom heeft bijna iedereen die poetst een aantal plekken in het gebit waarbij het tandvlees is teruggetrokken en wat geen bedreiging vormt voor het behoud van de tanden en kiezen. Soms heeft iemand van nature dun tandvlees of smalle kaken en dan is het risico op teruggetrokken tandvlees in het hele gebit groter als verkeerd of te hard gepoetst wordt.

Beugel

Teruggetrokken tandvlees dat alleen of het sterkst voorkomt bij de ondertanden treedt in het algemeen op door een beugelbehandeling, doordat een deel van de wortel(s) buiten de kaakrand geplaatst is. Omdat de beugeltandarts (orthodontist) een rechte tandboog nastreeft, komen de wortels van de ondertanden vaak wat verder naar buiten te staan, waardoor een deel van de wortel buiten de kaakrand terecht kan komen. In dit soort situaties wordt de wortel alleen nog bedekt met tandvlees en als dit tandvlees dun is dan kan het als het ware scheuren en terugtrekken, zeker als er ook te hard gepoetst wordt. Als daarentegen de kaak breed is of het tandvlees van nature dik dan hoeft het tandvlees zich in zulke situaties niet terug te trekken.

Kaakbreedte en tandgrootte

De natuurlijke vorm en breedte van de kaak spelen een belangrijke rol in het ontstaan van lokaal teruggetrokken tandvlees, namelijk als de kaken relatief smal zijn dan is het risico hierop groter. Dit risico is het grootst bij de ondertanden, omdat de kaak van nature bij iedereen hier smaller is, maar het kan ook optreden op andere plaatsen in het gebit. Daarnaast speelt ook de natuurlijke dikte van het tandvlees hierin een rol en geldt dat dunner tandvlees zich gemakkelijker terugtrekt. Vaak is het tandvlees op de plekken waar het kaakbot smaller is in het gebit ook dunner en daardoor kwetsbaarder voor beschadigingen en terugtrekken. Verder is het risico op teruggetrokken tandvlees ook groter als een tand of kies iets buiten de kaakrand staat, waardoor op deze plaats het kaakbot dun is of zelfs voor een deel afwezig kan zijn, waardoor het tandvlees op deze plekken kwetsbaarder kan zijn voor terugtrekken.

Verder kan ook de natuurlijke grootte van de tanden en kiezen een rol spelen in lokaal teruggetrokken tandvlees. Als de tanden relatief groot zijn ten opzichte van de breedte van de kaken en ze als het ware te groot zijn voor de kaken, komt de wortel voor een deel buiten de kaak te staan wat dan alleen nog maar bedekt is met tandvlees. Als het tandvlees op deze plek dun is of van nature dun is kan het zich gemakkelijker terugtrekken, met name als er ook te hard gepoetst wordt. Dit betekent dat de erfelijke aanleg van het gebit en ook die van de kaken invloed hebben op het ontstaan van lokaal teruggetrokken tandvlees of het risico hierop.

Draadspalk

Lokaal teruggetrokken tandvlees kan soms ook veroorzaakt worden door een draadspalk achter de tanden, die geplaatst is na afloop van de beugel. Als deze draad onder spanning staat en daarmee druk uitoefent op de tand net als bij een beugel, zal de tand zich nog door de kaak heen verplaatsen. Als de tand vervolgens buiten de kaakrand terecht komt en ook nog door het tandvlees heen gaat dan scheurt het als het ware tandvlees in en  trekt het zich terug. Deze verplaatsing van de tand door de kaak heen kan eventueel ook optreden als er op de gespalkte tanden druk uitgeoefend wordt als gevolg van tandenknarsen of andere mondgewoontes, zoals nagelbijten.

Behandeling van lokaal teruggetrokken tandvlees

Tandvlees dat bij één of twee tanden is teruggetrokken zonder dat er sprake is van parodontitis wordt op een andere wijze behandeld dan parodontitis*.. Als er echter sprake is van gingivitis dan is eerst mondhygiënische behandeling nodig. Dit geldt ook als het teruggetrokken tandvlees veroorzaakt wordt door een verkeerde poetsgewoonte dan is eerst bijsturing van het mondhygiënische gedrag belangrijk.

* lees over de behandeling van parodontitis de pagina Hoe behandel je parodontitis?

Omdat bij lokaal teruggetrokken tandvlees bij de ondertanden bijna altijd sprake is van een smalle kaak, kan het tandvleesprobleem in feite niet echt opgelost worden. Als de kaak echter breed genoeg is dan kan de wortel met een beugel in principe weer binnen de kaakrand gezet worden, waardoor het teruggetrokken tandvlees zich weer volledig aanhecht. Soms kan er zelfs voor gekozen worden om de tand te trekken en met een beugel de andere tanden recht maar ook binnen de kaakranden te zetten. Als het lokaal teruggetrokken tandvlees veroorzaakt is door een onder spanning staande draadspalk achter de tanden dan kan in sommige gevallen het verwijderen ervan leiden tot spontaan herstel van het tandvlees, doordat de tand zijn natuurlijke of oorspronkelijke positie binnen de kaak weer inneemt. Echter vaak is een beugel nodig de tand weer binnen de kaakrand te plaatsen.

Daarnaast kan als de tand niet met een beugel beter binnen de kaak gezet kan worden of met een beugel inmiddels is gezet, maar is er nog sprake van teruggetrokken tandvlees dan kan de wortel bedekt worden met tandvlees door middel van een operatie. Hiervoor wordt bij de ondertanden vaak onderhuids bindweefsel uit het verhemelte gehaald om onder het tandvlees bij de tanden te schuiven, waarmee de blootliggende wortel wordt bedekt. Bij de voortanden in de bovenkaak wordt vaak een andere techniek gebruikt en wordt het tandvlees naar beneden getrokken, waarbij ook bindweefsel uit het verhemelte wordt gebruikt, Dit bindweefsel wordt onder het tandvlees gebracht, zodat het dikker wordt en waarmee het weerbaarder wordt en zich minder snel kan terugtrekken. Het kan ook zijn dat volstaan kan worden met alleen de eerste handeling, maar dat hangt van de situatie af.

Als het tandvlees teruggetrokken is dan komt de wortel bloot komt te liggen. Deze blootliggende wortelhalzen kunnen gevoeligheid voor koude of warme dranken of spijzen opleveren, maar ook zoet en zuur kunnen gevoeligheid of zelfs pijn veroorzaken. Dit is over het algemeen goed te bestrijden met speciale tandpasta’s die de blootliggende wortels minder gevoelig maken door een neerslag te vormen van bepaalde moleculen. De wortels zijn namelijk van nature poreus en deze tandpasta’s sluiten in de loop van de tijd deze poriën af met een minder goed oplosbare stof, zodat ze blijvend beschermd zijn tegen koude, warme, zoete en zure voedingsmiddelen. Het is dan wel belangrijk om zo’n speciale tandpasta te blijven gebruiken en deze ook uitsluitend te gebruiken en niet te wisselen met andere tandpasta’s.