hoe behandel je parodontitis?

Parodontologie Praktijk Fokkema

is een verwijspraktijk voor tandvleesproblemen. Dit houdt in dat er altijd een verwijzing van de eigen tandarts of mondhygiënist nodig is om een afspraak te kunnen maken. Lees op deze site meer over wat een parodontoloog doet of wat parodontitis is en ontdek wanneer een verwijzing zinvol kan zijn. Let op als je binnenkort een afspraak in onze praktijk hebt, beantwoord dan vooraf de triagevragen met betrekking tot het coronavirus.

Hoe behandel je parodontitis?

Parodontitis kan lang onopgemerkt blijven, omdat het in het algemeen geen of nauwelijks (pijn)klachten veroorzaakt of pas in een heel laat stadium als de tanden en kiezen inmiddels flink los staan. Behandeling is vaak dan niet meer mogelijk, waardoor de tanden of kiezen getrokken moeten worden en in sommige extreme gevallen het hele gebit. Dit betekent dus dat parodontitis weinig merkbare verschijnselen veroorzaakt.

Bij parodontitis zal door het verlies van steunweefsel (wortelvlies en kaakbot) rondom de wortel het tandvlees zich in de loop van de tijd gaan terugtrekken, vooral tussen de tanden en kiezen. Als het tandvlees ver is teruggetrokken, kan dat een lelijk gezicht zijn. Bovendien kunnen door het teruggetrokken tandvlees de tanden en kiezen gevoeliger zijn bij het poetsen of bij warme, koude, zoete of zure dranken en spijzen, omdat de wortels gedeeltelijk bloot zijn komen te liggen.

Eenmaal afgebroken kaakbot maar ook teruggetrokken tandvlees kan zich niet of nauwelijks meer herstellen, daarom is vroegtijdige behandeling of het voorkomen van tandvleesproblemen belangrijk. Daarnaast geldt dat hoe meer steunweefsel rondom de wortel van een tand of kies verloren is gegaan hoe moeilijker het wordt om de tand of kies te behouden door middel van een behandeling.

Schematische dwarsdoorsnedes van een eigen tand met gingivitis en parodontitis

Afbeelding 1 toont gingivitis waarbij het tandvlees rood en gezwollen is en bij het poetsen gaat bloeden. Afbeeldingen 2 en 3 tonen parodontitis waarbij deze symptomen afwezig kunnen zijn ondanks dat er een ontsteking dieper onder het tandvlees zit. Afbeelding 2 toont parodontitis waarbij het tandvlees terug getrokken is. Afbeelding 3 toont parodontitis waarbij het tandvlees nog niet terug getrokken is, maar waardoor er een dieper zakje onder het tandvlees zit (pocket) en waarin zich meer bacteriën hebben opgehoopt. Ondanks het verschil in diepte van de pocket is bij beide situaties van parodontitis evenveel kaakbot aangetast.  

Mondhygiëne en professionele gebitsreiniging

Omdat parodontitis een ontsteking is die veroorzaakt wordt door bacteriën afkomstig uit de mondholte is het onder controle brengen van deze bacteriën van het grootste belang. Hierdoor zal de ontsteking afnemen of zelfs verdwijnen, waardoor het tandvlees zich kan herstellen en in de loop van de tijd weer kan aanhechten. Door de parodontitis ligt het tandvlees los om de tanden heen en is er als het ware een verdiept zakje (pocket) ontstaan, waarin zich bacteriën ophopen en een ontsteking veroorzaken (zie boven- of onderstaande afbeeldingen).

Deze zakjes (pockets) zijn bij parodontitis te diep om met een goede mondhygiëne alle bacteriën onder het tandvlees te verwijderen. Daarom moeten de bacteriën dieper onder het tandvlees verwijderd worden door de mondhygiënist. Onder verdoving wordt diep onder het tandvlees gereinigd en tegelijkertijd worden de wortels glad gemaakt, zodat het tandvlees zich zo goed mogelijk kan aanhechten. Echter deze professionele gebitsreiniging alleen kan parodontitis niet succesvol bestrijden, omdat de ontsteking weer terugkomt doordat bacteriën vanuit de mondholte zich binnen een paar maanden weer tot diep onder het tandvlees nestelen (zie onderstaande afbeelding). Op de lange termijn zal deze situatie zich dan verder verslechteren.

Daarom is het ontwikkelen van een goede mondhygiëne heel erg belangrijk. Hiermee wordt de ophoping van nieuwe bacteriën onder het tandvlees voorkomen, waardoor het tandvlees goed kan genezen en zich kan herstellen na de behandeling door de mondhygiënist. Bij voorkeur worden de instructies voor een goede mondhygiëne gegeven vóórdat de professionele gebitsreiniging door de mondhygiënist plaats vindt.

Door middel van de behandeling zal het tandvlees zich opnieuw aan de wortel van de tand of kies hechten, waardoor een ondiep zakje (pocket) ontstaat tussen de tand en het tandvlees (zie onderstaande afbeelding). Deze situatie lijkt op de oorspronkelijke waarin nog geen sprake was van parodontitis, maar van gezond tandvlees en een ondiep zakje (pocket), dat veel beter te onderhouden is met een goede mondhygiëne. Het enige verschil met de oorspronkelijke situatie is dat het tandvlees minder hoog aanligt en de wortels iets bloot zijn komen te liggen, omdat het aangetaste bot en wortelvlies niet meer terugkomen. Echter op deze manier kunnen de eigen tanden en kiezen wel behouden blijven en is bovendien de mond gezond en de adem fris.

Schematische dwarsdoorsnedes van een tand met onbehandelde en behandelde parodontitis


In afbeelding 1 is er sprake van ernstige parodontitis en is er een sterk verdiept zakje (pocket) aanwezig waarin zich veel bacteriën hebben opgehoopt, die bovendien verkalkt zijn tot zwart tandsteen.  In afbeelding 2 is de parodontitis succesvol genezen na de behandeling dankzij een goede mondhygiëne: de ontsteking is verdwenen en het tandvlees is opnieuw aangehecht waardoor er geen verdiept zakje meer is. In afbeelding 3 hebben zich opnieuw bacteriën onder het tandvlees genesteld, omdat er geen goede mondhygiëne aanwezig is waardoor het zakje sterk verdiept blijft en de ontsteking weer terugkeert. De situatie is onveranderd en zal op de lange termijn verslechteren. 

Bacteriën alleen zijn niet in alle gevallen of bij alle tanden en kiezen de oorzaak voor de aantasting van het kaakbot en het wortelvlies, met name als er sprake is van ernstige botafbraak. Omdat het gebit tijdens de functie onder hevig is aan druk- en wrijvingskrachten als gevolg van het kauwen, maar ook tijdens bepaalde mondgewoontes zoals tandenknarsen of tandenklemmen, is het heel goed mogelijk dat hierdoor beschadigingen ontstaan aan het steunweefsel van de tanden en kiezen of de wortels zelf waardoor parodontitis ontstaat.

Tandenknarsen en kaakklemmen

Zoals op de pagina Wat is parodontitis? onder de koppen Tandheelkundige behandeling en Ongeval en piercing is beschreven kan er een scheurtje of barstje in de wortel van een tand of kies ontstaan door de inwerking van krachten van buitenaf maar ook van binnenuit. De kauwspieren zijn één van de sterkste spieren van het lichaam en kunnen grote krachten voortbrengen op de tanden en kiezen. Door zulke scheurtjes of barstjes in de wortel wordt de aanhechting van het wortelvlies verbroken, waardoor het tandvlees los komt te liggen en er een verdiept zakje (pocket) ontstaat. Hierin hopen zich bacteriën op die vervolgens een tandvleesontsteking veroorzaken. Als deze situatie jaren blijft bestaan kan er steeds meer schade optreden aan het kaakbot en het wortelvlies en verergert de parodontitis rondom de tand of kies. Tijdens tandenknarsen of kaakklemmen ontstaan zichtbare barstjes of scheurtjes in het gebit, waardoor in de loop van de tijd parodontitis zou kunnen optreden, echter het mechanisme oftewel hoe dit nu precies ontstaat wordt nog onvoldoende begrepen. Mogelijk spelen hierbij factoren zoals de bouw en met name de dikte van het tandvlees en het onderliggende kaakbot een rol, net als de weerbaarheid van het wortelvlies, waardoor bij de één wel tandvleesproblemen ontstaan en bij de ander niet.

Gezien de mogelijke relatie tussen het ontstaan van parodontitis en gewoontes zoals knarsen en klemmen is het naast het ontwikkelen van een hele goede mondhygiëne ook belangrijk om zulke gewoontes onder controle te brengen. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, omdat dit soort gewoontes vaak onbewust optreden en bovendien vaak ook in de slaap. In het laatste geval kan een beschermplaat voor de nacht, ook wel bitje genoemd, gedragen worden om de krachten op het gebit op te vangen. Deze plaat heeft tegelijkertijd een gunstige uitwerking op de kauwspieren, doordat deze meer ontspannen raken waardoor de neiging tot klemmen of knarsen afneemt. Daarnaast is tandenknarsen en het klemmen van de kaken op elkaar ook vaak gerelateerd aan stress of spanning die ervaren wordt vanuit de omgeving. Daarvoor is het leren ontspannen van de kaken en het leiden van een minder gespannen leven ook belangrijk.

Rookstop

Daarnaast is het stoppen met roken als gewoonte ook belangrijk, omdat hiermee de doorbloeding in het tandvlees verbetert en daardoor de tandvleesconditie. Daarnaast neemt in de loop van de tijd de flexibiliteit van het tandvlees weer toe, waardoor een betere aanhechting van het tandvlees optreedt na een tandvleesbehandeling. Bij rokers blijven namelijk de zakjes (pockets) vaker dieper na de behandeling, waardoor de situatie op de langere termijn minder goed onder controle te houden is. Dat komt doordat met een goede mondhygiëne de bacteriën in de diepere zakjes onvoldoende bereikt kunnen worden. Hierdoor is de kans op ontsteking en de kans op schade aan het kaakbot en het wortelvlies ook groter en verslechtert de parodontitis. Het slechter worden van de parodontitis wordt helaas vaak bij rokers niet opgemerkt, omdat de signalen van de tandvleesontsteking (zoals roodheid, zwelling en bloeden) onderdrukt zijn vanwege de verminderde doorbloeding.

Ondanks de goede mondhygiëne en de behandeling door de mondhygiënist kan het voorkomen dat het tandvlees bij één of meerdere tanden of kiezen onvoldoende hersteld is en niet aanhecht is, waardoor een diep zakje (pocket) is blijven bestaan. Omdat deze situatie onvoldoende onder controle te houden is wordt in dit soort gevallen een tandvleesoperatie ook wel flap-operatie genoemd uitgevoerd.

Bij een flap-operatie wordt het tandvlees los gemaakt van de wortel, waardoor er zicht is op de wortel en ook meer bewegingsruimte om de wortel te reinigen en glad te maken. Het is voor de mondhygiënist nu eenmaal niet mogelijk om ónder het tandvlees te kunnen kijken en ook niet altijd mogelijk om de wortel of een deel ervan goed te kunnen bereiken. Om er voor te zorgen dat de zakjes (pockets) na de operatie minder diep zijn, worden tijdens de operatie correcties aan het tandvlees en het kaakbot uitgevoerd. Ondiepe zakjes zijn beter te onderhouden door een goede mondhygiëne, waardoor de kans op ontsteking minder groot is en de tandvleessituatie langer stabiel blijft. Gelukkig is in de meeste gevallen geen operatie nodig en is met andere woorden de mondhygiënist goed in staat om de wortel te behandelen en als een operatie wel nodig is dan is het meestal lokaal in het gebit.

Risicoplaatsen

De plaatsen in het gebit waar vaker een operatie nodig is, worden gekenmerkt door diepe botdefecten en ruimtes tussen de wortels van kiezen. Beide situaties zijn lastiger te bereiken voor de mondhygiënist, waardoor deze plaatsen minder goed herstellen. Soms is het botdefect zo diep dat het doorloopt tot aan het einde van de wortel, waardoor behandeling niet reëel meer is en de betreffende tand of kies getrokken moet worden. Omdat de grote kiezen meerdere wortels hebben kan er ook kaakbot tussen de wortels zijn aangetast, waardoor ruimte ontstaat tussen de wortels en waarin bacteriën zich ophopen en een ontsteking veroorzaken.

Omdat tandvleesontstekingen ontstaan door bacteriën kan in sommige situaties in aanvulling op de behandeling door de mondhygiënist een antibioticumkuur gegeven worden. Echter een kuur alleen kan de tandvleesontsteking nooit oplossen, daarvoor zitten er gewoon weg teveel bacteriën onder het tandvlees en zijn veel van deze bacteriën onbereikbaar voor het antibioticum, omdat deze vast zitten op het worteloppervlak. Bovendien zou de dosis van de kuur zo hoog moeten zijn om al deze bacteriën te bestrijden dat dit dodelijk zou zijn.

Gezondheidsrisico’s

Het innemen van een antibioticumkuur heeft echter wel risico’s voor de algemene gezondheid, omdat ook andere bacteriën in het lichaam aangetast worden, waaronder de darmbacteriën en wat kan leiden tot diarree maar soms ook tot acute of chronische darmproblemen. Om deze redenen wordt aangeraden om vooraf en tijdens de antibioticumkuur probiotica te gebruiken of vitamine B om deze bijwerkingen of klachten te voorkomen. Daarnaast spelen bacteriën in de mondholte ook een rol in belangrijke andere lichaamsfuncties, waaronder de regulering van de bloeddruk. Dit betekent dan ook dat het onnodig uitroeien van bacteriën bv. door een antibioticumkuur gezondheidsrisico’s met zich mee kan brengen. Verder bestaat er het risico als antibiotica herhaaldelijk wordt gebruik dat bacteriën niet meer reageren op de kuur, bacteriën worden dan resistent. Dit kan er toe leiden dat een bacteriële infectie niet meer succesvol kan worden bestreden met antibiotica en er een levensbedreigende situatie ontstaat. Daarom is het voorzichtig omgaan met antibiotica belangrijk.

Wanneer antibioticum

Om te bepalen of een antibioticumkuur zinvol is in aanvulling op de tandvleesbehandeling moet eerst de mondsituatie goed beoordeeld worden, want het voorschrijven van een kuur hangt van verschillende factoren af. Waaronder de mondhygiëne, maar ook de kwaliteit van de professionele gebitsreiniging en daarnaast de ernst van de parodontitis en het soort restproblemen. Soms lijkt een specifieke bacterie die onvoldoende reageert op de reiniging de oorzaak te zijn voor het minder diep worden van de zakjes (pockets) na de behandeling. In zulke situaties kan een gerichte kuur de oplossing van de tandvleesproblemen zijn, alhoewel ook in deze gevallen de kuur altijd gecombineerd zal moeten worden met een grondige reiniging onder het tandvlees én een goede mondhygiëne.

Acute tandvleesontsteking

Een antibioticumkuur wordt wel altijd gegeven bij een acute tandvleesontsteking anders dan parodontitis. We noemen deze acute ontsteking van het tandvlees ‘necrotiserende gingivitis’ die naast de parodontitis kan bestaan of op zichzelf staat. In deze acute situaties is anders dan bij parodontitis en ook gingivitis sprake van een infectie, doordat er een invasie van bacteriën is opgetreden in het tandvlees zelf en waardoor het tandvlees open ligt. Dit gaat gepaard met pijn, een slechte adem en soms zelfs koorts en een ziek gevoel. Deze acute ontsteking aan het tandvlees ontstaat door een slechte mondhygiëne in combinatie met een verminderde weerstand.

Behandeling van de acute tandvleesinfectie wijkt af van parodontitis in de zin dat juist eerst een antibioticumkuur wordt gegeven samen met een oppervlakkige gebitsreiniging en pas na de genezing van het tandvlees een reiniging dieper onder het tandvlees als er ook sprake is van parodontitis. Verder wordt naast de kuur ook altijd een spoelmiddel voorgeschreven om het gebit de eerste weken schoon te houden, omdat door de open wonden aan het tandvlees het te pijnlijk is om te poetsen en te reinigen tussen de tanden en kiezen. Vaak treedt er binnen 2 á 3 dagen na de antibioticumkuur verlichting van de pijn op en kan na 8 tot 10 dagen het dagelijks poetsen net als het goed schoon maken tussen de tanden en kiezen weer opgepakt worden.