tandvleesontsteking bij implantaten

Parodontologie Praktijk Fokkema

is een verwijspraktijk voor tandvleesproblemen. Dit houdt in dat er altijd een verwijzing van de eigen tandarts of mondhygiënist nodig is om een afspraak te kunnen maken. Lees op deze site meer over wat een parodontoloog doet of wat parodontitis is en ontdek wanneer een verwijzing zinvol kan zijn. Let op als je binnenkort een afspraak in onze praktijk hebt, beantwoord dan vooraf de triagevragen met betrekking tot het coronavirus.

Tandvleesontsteking bij implantaten

Het tandvlees rondom een implantaat kan net als bij een eigen tand of kies ontstoken raken, omdat bacteriën verantwoordelijk voor de de ontsteking zich niet alleen vasthechten aan het tandoppervlak, maar ook aan de kroon op het implantaat of het gedeelte van het implantaat dat boven het tandvlees uitsteekt. Deze tandvleesontsteking wordt bij een eigen tand gingivitis genoemd en bij een implantaat mucositis.

Mucositis is net als gingivitis een oppervlakkige tandvleesontsteking, waarbij het houvast nog niet is aangetast. Bij parodontitis is dit wel het geval en zit de ontsteking dieper onder het tandvlees. Zo’n diepere tandvleesontsteking kan zich ook bij een implantaat ontwikkelen en wordt peri-implantitis genoemd. Zowel bij parodontitis als bij peri-implantitis is het kaakbot aangetast en bij parodontitis ook het wortelvlies, dat ontbreekt bij een implantaat en uniek is voor een eigen tand of kies.

Dit wortelvlies dat vastzit aan het kaakbot en de wortel van een eigen tand of kies fungeert als een soort schokdemper om (kauw)krachten op te vangen, maar ook om deze te registreren. Hierdoor kunnen kauwkrachten bijgestuurd worden of wordt pijn ervaren als op iets hards gebeten wordt. Omdat een implantaat geen wortelvlies heeft, ontbreken deze functies en voelt iemand met een implantaat niet hoe hard gebeten wordt. Dit maakt een implantaat gevoeliger voor (kauw)krachten of belasting.

Bekijk in onderstaande afbeeldingen de verschillen tussen een eigen tand en een implantaat.

Schematische dwarsdoorsnedes van een eigen tand en een implantaat met gezond en ontstoken tandvlees (a=tandglazuur, b=wortel, c=wortelvlies, d=kaakbot)

Afbeelding 1 toont een eigen tand met gezond tandvlees en intact wortelvlies en kaakbot. Afbeelding 2 toont dezelfde gezonde situatie bij een implantaat, echter hierbij ontbreekt het wortelvlies dat uniek is voor een eigen tand of kies. Het kaakbot is niet echt vastgehecht aan het implantaat maar is er tegenaan gegroeid, dankzij de schroefvorm heeft het implantaat houvast in de kaak. Afbeelding 3 toont een eigen tand met ernstig ontstoken tandvlees en verlies van wortelvliesaanhechting en kaakbot; dit wordt parodontitis genoemd. Er heeft zich een diep zakje (pocket) gevormd waarin zich veel bacteriën hebben opgehoopt en een ontsteking veroorzaken. Afbeelding 4 toont dezelfde situatie voor een implantaat, waarbij zich ook een diep zakje heeft gevormd en het tandvlees ook ernstig ontstoken is en het kaakbot aangetast is; dit wordt peri-implantitis genoemd. In beide situaties wordt behoud van de eigen tand en het implantaat bedreigd en is behandeling noodzakelijk om de tand en het implantaat veilig te stellen en het tandvlees gezond te maken.

Verschil tussen parodontitis en peri-implantitis

Bij parodontitis is sprake van verlies van houvast, doordat het wortelvlies en het kaakbot aangetast zijn. Bij peri-implantitis is er ook sprake van verlies van houvast, echter alleen door de aantasting van het kaakbot. Het wortelvlies is uniek voor het houvast van de eigen tanden en kiezen en een implantaat is enkel omringd door kaakbot, waarmee het niet echt verbonden is. Het is dankzij de schroefvorm van een implantaat dat het houvast heeft in het bot en dankzij de materiaaleigenschappen dat het kaakbot tegen het implantaat aan gegroeid is. Dit laatste wordt ook wel biocompatibiliteit genoemd en betekent dat in de meeste gevallen een implantaat goed verdragen wordt door het lichaam en niet wordt afgestoten.

Het is wetenschappelijk aangetoond dat gingivitis maar ook mucositis veroorzaakt worden door bacteriën uit de mondholte. Als gingivitis onbehandeld blijft kan dit in de loop van de tijd overgaan in parodontitis; ditzelfde geldt ook voor mucositis dat kan overgaan in peri-implantitis. Echter in het ontstaan van zowel parodontitis* als peri-implantitis spelen meer factoren een rol dan alleen de bacteriën. Beide aandoeningen worden dan ook multifactorieel genoemd, wat betekent dat er meerdere factoren een rol spelen in het ontwikkelen van een ontsteking dieper onder het tandvlees en schade aan het kaakbot.

Één van de factoren die een risico vormen voor het ontstaan van tandvleesproblemen rondom eigen tanden en kiezen is tandheelkundige behandeling. Dit speelt bij implantaten een specifiekere rol vanwege de technische aspecten van een implantaat. In tegenstelling tot een eigen tand of kies is een implantaat niet door het lichaam zelf voortgebracht, maar is door de mens ontwikkeld zodat techniek een belangrijke rol speelt. De technische aspecten van een implantaat hebben niet alleen invloed op het ontstaan van een (diepe) tandvleesontsteking bij implantaten, maar ook op de behandeling en het succes ervan. De volgende technische factoren spelen hierbij een rol: de materiaaleigenschappen van het implantaat, de vorm en ontwerp van het implantaat, hoe het implantaat ten opzichte van het tandvlees in het kaakbot is gezet en de vorm en het ontwerp van de kroon of structuur die op het implantaat gezet is.

* Lees ook de pagina Wat is parodontitis? over het ontstaan van parodontitis en de risicofactoren.

Behandeling van ontstoken tandvlees bij implantaten

Een oppervlakkige ontsteking van het tandvlees rondom een implantaat (mucositis), waarbij er nog geen sprake is van botverlies net als bij gingivitis rondom een eigen tand of kies, is door middel van een goede mondhygiëne en een grondige professionele gebitsreiniging onder controle te brengen. Alhoewel door het technische ontwerp van een implantaat en de toegepaste techniek het tandvlees vaker minder goed geneest. Hierdoor is er vrijwel altijd nog sprake van een beetje ontsteking bij een implantaat ondanks behandeling en is er vaak ook nog een verdiept zakje oftewel pocket aanwezig (bekijk onderstaande afbeeldingen 5 en 6).

Dit in tegenstelling tot een eigen tand of kies, waarbij een gingivitis door middel van een goede mondhygiëne en een professionele gebitsreiniging volledig onder controle gebracht kan worden. Zo’n verdiept zakje (pocket) bij een implantaat na de behandeling is moeilijker te onderhouden met een goede mondhygiëne, waardoor de noodzaak voor professionele ondersteuning en regelmatige behandeling groter is om de situatie onder controle te houden.

Als er bij een implantaat sprake is van een tandvleesontsteking waarbij het ook bot is aangetast (peri-implantitis) ontstaan nog diepere zakjes (pockets) rondom het implantaat net als bij parodontitis. Tot op heden is succesvolle behandeling van peri-implantitis met als gevolg ondiepe zakjes (pockets) nog niet mogelijk in tegenstelling tot bij parodontitis. Dankzij een goede mondhygiëne en een professionele reiniging onder het tandvlees is de situatie bij peri-implantitis te verbeteren, maar er is bijna altijd ook een operatieve behandeling noodzakelijk.

Schematische dwarsdoorsnedes van een implantaat met ontstoken tandvlees voor en na behandeling

In afbeelding 5 is het tandvlees bij het implantaat ontstoken en heeft zich een verdiept zakje (pocket) gevormd. In afbeelding 6 is het tandvlees na professionele reiniging en een goede mondhygiëne minder ontstoken, maar is niet helemaal ontstekingsvrij waardoor het tandvlees zich niet heeft aangehecht en het zakje dieper blijft. In afbeelding 7 is het tandvlees ernstig ontstoken en is het kaakbot rondom het implantaat aangetast, waardoor zich een sterk verdiept zakje (pocket) gevormd heeft (peri-implantitis). In afbeelding 8 is ondanks professionele behandeling en een goede mondhygiëne het tandvlees rondom het implantaat onvoldoende hersteld en nog steeds ontstoken, waardoor het tandvlees niet aangehecht is en het zakje verdiept blijft. Deze situatie is moeilijk te onderhouden met een goede mondhygiëne en behoud van het implantaat is twijfelachtig. Vergelijk deze situatie met een eigen tand (afbeelding 2 op de pagina Hoe behandel je parodontitis?), waarbij het tandvlees zich wel goed gehecht heeft aan de eigen wortel na behandeling).    

Flap-operatie bij een implantaat

Een operatie bij een implantaat levert bij peri-implantitis in de meeste gevallen onvoldoende herstel op (afbeelding 8), wat veroorzaakt wordt door het ruwe en vaak geschroefde oppervlak van een implantaat waaraan het tandvlees zich niet goed kan hechten en daarnaast kunnen bacteriën moeilijker van het implantaatoppervlak verwijderd worden. Dit in tegenstelling tot een eigen tand waaraan het tandvlees zich wel kan hechten na behandeling en bacteriën bovendien succesvol verwijderd kunnen worden (afbeelding 2 op de pagina Hoe behandel je parodontitis?).

De bacteriën die zich op het implantaatoppervlak gehecht hebben kunnen moeilijker verwijderd worden door het ruwe en vaak geschroefde implantaatoppervlak en door de materiaaleigenschappen van het implaatoppervlak dat niet op dezelfde wijze bewerkt kan worden als een eigen tandoppervlak. Worden bij eigen tanden en kiezen over het algemeen mechanische technieken gebruikt om bacteriën te verwijderen, bij implantaten zouden deze schade veroorzaken aan het oppervlak. Tot op heden lijken chemische technieken de meest aangewezen behandelwijze te zijn en waarmee in de Parodontologie Praktijk Fokkema inmiddels succesvolle resultaten behaald zijn.

Omdat de reiniging van implantaten moeilijker is en daardoor minder succesvol, is de kans op restontsteking groter naast het feit dat het tandvlees zich niet hecht aan het ruwe en geschroefde oppervlak. Eigenlijk zou het kaakbot bij het implantaat weer terug moeten groeien, maar ook dat lukt tot op heden nog onvoldoende of niet. Dit betekent vaak dan ook dat een implantaat met gevorderd botverlies een twijfelachtig vooruitzicht (prognose) heeft en daarom in elk geval regelmatig professioneel gereinigd moet worden maar soms verwijderd moet worden.

Parodontitis is een risico voor implantaten

Omdat in het ontstaan van peri-implantitis hoogstwaarschijnlijk vergelijkbare factoren een rol spelen als bij parodontitis, is een implantaat voor mensen met parodontitis ook al is deze succesvol behandeld niet altijd de beste keus als vervanging voor een verloren gegane tand of kies. Als parodontitis daarentegen nog onbehandeld is dan is het plaatsen van een implantaat zelfs onverantwoord, omdat de kans op een tandvleesontsteking bij het implantaat dan erg hoog is. Dit betekent dan ook dat altijd eerst de parodontitis behandeld moet worden voordat er een implantaat geplaatst wordt en hierover bestaat consensus binnen de hele tandheelkunde.

Relatie tot de algemene gezondheid

Tot slot heeft peri-implantitis net als parodontitis een nadelig effect voor de algemene gezondheid, wat veroorzaakt wordt door de ontsteking onder het tandvlees en de grote hoeveelheden bacteriën die zich hier hebben opgehoopt. Lees hierover meer op de pagina tandvleesontsteking en de algemene gezondheid.